Regula Bernardi Claraevallensis: carisma novae militiae

I.Contextus: hiems Trecensis et professio novem

Mense ianuario anni 1129, legatus pontificius Matthaeus Albanensis Trecis, capite comitatus Campaniae, concilium provinciale convocavit cui interfuerunt archiepiscopi Remenses et Senonenses, episcopi Carnotenses et Parisienses, et viginti circiter abbates. Inter eos, Bernardus Claraevallensis, abbas monasterii Cisterciensis quattuordecim annis ante fundati et iam caput filiationis quae decenas domorum numerabat. Conventus non pro militia convenit. Pro negotiis diocesanis convenit. Militia ad eum per manum Hugonis de Payns pervenit.

Hugo de Payns in Occidentem anno 1127 vel 1128 appulerat, postquam fere decennium vias Ierosolymitanas cum octo sociis custodierat. Duo mandata a rege Baldovino II et a patriarcha Stephano de La Ferté ferebat: milites conducere et recognitionem canonicam obtinere. In Campania, in Burgundia, in Flandria conduxit. Recognitionem canonicam Trecis petivit. Coram patribus comparuit, suam paupertatis, castitatis et armatae peregrini defensionis professionem obtulit, et in mensa scholam regulae deposuit quem, secundum chronicon, patriarcha Ierosolymitanus redigerat.

Patres conciliares precedentiam non habebant. Nullus ordo religiousus ad illud tempus suos professos armaverat. Regula sancti Benedicti — norma matrix totius vitae monasticae latinae — monacho portare gladium vetabat. Quomodo canonice articulare militem qui simul religiosus et pugnator est? Quaestio non erat militaris. Theologica erat. Si miles occidit, peccatum committit an iustitiam exercet? Si religiosus est, quomodo votum pacis cum officio armorum conciliat?

Bernardus, in aula praesens, calamum sumpsit. Traditio Cisterciensis, a secretario eius Gaufrido d'Auxerre collecta, abbati Claraevallensi redactionem effectivam Regulae primitivae quam concilium approbavit attribuit: septuaginta duo capitula latine, a patribus signata et Romam ad pontificiam confirmationem missa. Ecclesia carisma militare sine forma relinquere nolebat. Formam canonicam ei dabat antequam haeresis vocari posset.

II.Bernardus Claraevallensis: monachus qui Regulam scripsit

Bernardus anno 1129 annos triginta novem habebat. Natus erat in castro Fontaine-lès-Dijon, tertius filius militis Tescelini le Sorrus, et anno vicesimo secundo Cistercium ingressus erat cum triginta propinquis — fratribus, patrui, consobrinis — quos secum in noviciatum traxerat. Anno 1115, Stephanus Harding eum misit Claraevallum fundare, in valle inopitata Campaniae meridianae. Ex illa valle, in minus quam viginti annis, congregatio plus quam sexaginta abbatiarum filiarum exisset.

Eius auctoritas anno 1129 non ab officio veniebat. A verbo veniebat. Bernardus epistulas scribebat quas reges genibus flexis legebant, cruces signatas praedicabat quae multitudines movebat, in schismatibus et conciliis intererat. Erat simul contemplativus et vir actionis — duplex cifra Cisterciensis. Cum Hugo de Payns eum rogavit ut novam militiam scripto defenderet, Bernardus non tractatum theologiae militaris scripsit. Panegyricum scripsit. Eum De laude novae militiae inscripsit, «In laudem novae militiae», et in eo, capitulo pro capitulo, militi seculari — qui vanitatis causa occidit, auro tegitur, gloriam mundi persequitur — militem Christi opposuit, qui iustitia occidit et pro Christo moritur.

De laude non est Regula. Est vivus eius commentarius. Regula latina primitiva, Trecis approbata, formam canonicam figit — vota, hierarchiam, liturgiam, disciplinam conventualem —, et De laude theologiam articulat quae illam formam iustificat. Bernardus sciebat quid faceret: militiae dabat regulam ad obediendum et idealem ad amandum. Ecclesia regulas approbat. Homines amore obediunt.

Officium Hugonis de Payns gratuitum non fuit. Bernardus erat propinquus, per ramum maternum, nonnullorum militum Campaniae qui in novam militiam ingressi erant. Homines quibus scribebat noscebat. Eis Claraevalli scripsit, probabiliter inter 1130 et 1135, post Trecis et ante bullam Omne datum optimum. Textus inter commandarias per annos manuscriptus circulavit antequam se consolidaret. Hodie in circiter triginta testibus conservatur, critice editus a Jean Leclercq in tomo III Sanctorum Bernardi Opera (Romae, 1963).

III.Continens Regulae latinae primitivae

Regula primitiva, Trecis approbata, constat septuaginta duobus capitulis in latino medii aevi. In circiter triginta manuscriptis supervivit; editio de consuetudine est Henri de Curzon, La Règle du Temple (Lutetiae, 1886), a Judith Upton-Ward revisa et in anglicum versa in The Rule of the Templars (Boydell, 1992), quae etiam statuta hierarchica inter 1139 et 1250 addita incorporat. Textus quattuor axes figit — professionem, hierarchiam, liturgiam et disciplinam conventualem — quos Ecclesia illo ianuario 1129 articularetur et quos ordo sine ruptura per fere duo saecula conservaret.

Professio — capitula I ad XIV — tria vota statuit: paupertatem, castitatem et oboedientiam. Miles qui in ordinem ingreditur omni proprietate personali renuntiat; obligationem castitatis contrahit, etiam si uxorem habet, nam separatim a coniuge vivere profetur; magistro oboedientiam pollicetur. Capitulum IV officium chorale numero fixo Paternoster substituit: fratres laici, plerumque analfabeti, Psalterium legere non poterant, et Ecclesia, eos a oratione non excludens, dabat eis regulam quam quivis miles implere posset — tredecim Paternoster in matutino, septem in qualibet horarum minorum, loco Breviarii canonici. Ecclesia sciebat liturgiam homini adaptare sine deposito minuendo.

Hierarchia — capitula XV ad XLIV — officia figit. Magister, a capitulo generali electus, auctoritatem supremam habet sed obligatur ad capitulum in bello, in pace et in fratrum receptione consulendum. Seneschallus est eius locum tenens; marescallus equitatum comandat; commendatores commandarias provinciales regunt. Fratres milites, origine nobiles, albam pallam vestiunt — concessam ut eos a sergentibus distingueret — et super pallam, ab anno 1147, cruce rubra patente, addita concessionae Eugenii III pro secunda cruce signata. Fratres sergentes, origine plebei, pallam nigram vel fuscam vestiunt. Capellani — clerici ordinati, cum facultate confitendi et celebrandi — ab anno 1139 in ordinem incorporantur, cum bulla Omne datum optimum Innocentii II Templum a iurisdictione episcopali exemit et ei licentiam dedit clericos proprios habendi. Hierarchia non est militaris: est monasticum officio armorum adaptatum.

Disciplina conventualis — capitula XLV ad LXXII — vestem, cibum, somnum, equos et arma regulat. Venationem cum canibus vetat, nisi leonis — id est, bestiarum quae peregrinum aggrediuntur —, aucupium, ludos aleatorios, luxum in frenis. Nullus frater aurum vel argentum in sua supellectili portare potest. Cibi communes sunt, in silentio, cum lectione. Nullus fraser ullam mulierem osculari potest, ne ipsam suam matrem aut sororem. Regula pietatem non legis: cotidianum legis, quia in cotidiano professio probatur.

Septuaginta duo capita. Paupertas, castitas, oboedientia. Liturgia laico adaptata. Hierarchia clara. Disciplina sine concessionibus. Ecclesia novum carisma non improvisabat: formam canonicam ei dabat ut miles religiosus esse posset sine eo quod esse desineret miles.

• Professio (cap. I-XIV): tria vota paupertatis, castitatis et oboedientiae. Substitutio officii choralis Paternoster pro laicis.
• Hierarchia (cap. XV-XLIV): magister, seneschallus, marescallus, commendatores. Milites alba palla, sergentes fusca, capellani ab 1139.
• Liturgia: tredecim Paternoster in matutino, septem in qualibet hora minore. Capellani proprii post Omne datum optimum.
• Disciplina (cap. XLV-LXXII): venatio vetita nisi leo, aucupium vetitum, sine auro vel argento in frenis, nullam mulierem osculari, cibi in silentio cum lectione.

✦✦

«Nos, Deo auspice, in odore suavitatis devote suspirantes ad Dominum Iesum Christum, et gloriosae Virginis genitricis eius patrocinio confidentes, ordinem suscepimus militiae templi Salomonis, sub regula beati Benedicti abbatis a patribus in concilio Tricassino approbata.»

Nos, Deo auspice, in odore suavitatis devote suspirantes ad Dominum Iesum Christum, et gloriosae Virginis genitricis eius patrocinio confidentes, ordinem suscepimus militiae templi Salomonis, sub regula beati Benedicti abbatis a patribus in concilio Tricassino approbata.

Regula latina primitiva, prologus (Concilium Trecense, ianuario 1129). Editio: Henri de Curzon, La Règle du Temple, Lutetiae, 1886; versa Judith Upton-Ward, The Rule of the Templars, Boydell, 1992.

IV.Theologia novae militiae in De laude

Bernardus De laude novae militiae Claraevalli scripsit, probabiliter inter 1130 et 1135, post Trecis et ante bullam Omne datum optimum. Eum Hugoni de Payns et fratribus novae militiae dedicavit. Textus in circiter triginta manuscriptis conservatur, critice editus a Jean Leclercq in tomo III Sanctorum Bernardi Opera (Romae, Editiones Cistercienses, 1963, pp. 213-239). Non est tractatus systematicus: est panegyricus, scriptus ad milites ad professionem movendos, qui in paucis capitulis theologiam articulat quae carisma Templare iustificat.

Argumentum centrale audax est. Bernardus duas species militiae distinguit. Militia secularis — miles qui vanitatis causa occidit, auro tegitur, gloriam mundi persequitur — in peccato vivit et moritur. Militia Christi — miles qui iustitia occidit et pro Christo moritur — in gratia vivit et moritur. Distinctio non est rhetorica: theologica est. Miles secularis, occidendo, homicidium committit vel se homicidio exponit, et in utroque casu animam suam periculo obicit. Miles Christi, occidendo inimicum Christi, homicidium non committit: committit, dicit Bernardus, malicidium — malum occidit, non hominem. Et moriendo, caelum lucratur.

Formula consulto paradoxaliter est et Bernardus eam Scriptura sustinet. Consilium Iohannis Baptistae militibus qui eum rogant quid faciant citat: «Neminem concutiatis, nemo falso testemoniastis, contenti estote stipendiis vestris» (Lc 3,14). Iohannes eis non imperat ut gladium deponant: imperat ut eo iustitia utantur. Machabaeos citat, qui pro lege et pro templo pugnaverunt. Psalmistam citat: «Beatus vir qui retribuet retributionem» (Ps 57,11) — beatus vir qui retributionem reddet. Doctrina iusti belli non est pannus quam Ecclesia invita addit: est agnitio quod malum existit, quod malum armatum verbis non sistitur et quod homo bonus in legitimo usu virtutis peritus est responsio quam malum sufferre non potest. Ecclesia hoc sciebat anno 1129. Bernardus scribit sine haesitatione: miles Christi non est monachus qui se pro gladio portando excusat. Est monachus gladium portans quia gladius, in iustis manibus, instrumentum caritatis erga infirmum est.

Ecclesia anno 1129 theologiam gladii non inventorat: applicabat, novo carismati, doctrinam iusti belli quam Augustinus octo saeculis ante in Contra Faustum XXII, 74-79 articulaverat et quam Thomas Aquinas saeculo post in Summa Theologica II-II, q.40 codificaturus erat. Ecclesia depositum conservabat: applicabat ei militiae quae formam petebat.

Haec est tensio quam De laude solvit. Monachus, secundum Regulam sancti Benedicti, vir pacis est: ora et labora, non occidit. Miles, secundum ordinem feodalem, vir gladii est: occidit aut moritur pro domino. Novitas militiae Templaris est duos status coniungere — religiosum et armatum — sine utroque excavato. Bernardus hoc articulatur in phrase quae ut cifra ordinis mansit: miles Christi «securus occidit, securus moritur». Si occidit, pro Christo occidit; si moritur, pro Christo moritur. In nullo duorum casorum animam perdit. Theologia Regulam praecedebat. Regula ei corpus canonicum dabat. De laude ei vocem dabat.

• Miles secularis: vanitatis causa occidit, auro tegitur, in peccato moritur.
• Miles Christi: iustitia occidit, pro Christo moritur, caelum lucratur.
• Malicidium, non homicidium: occidendo inimicum Christi, malum occidit, non hominem.
• Fundamentum augustinianum: Ecclesia anno 1129 non inventat; doctrinam iusti belli ex Contra Faustum XXII applicat, a Thoma postea in Summa II-II, q.40 codificandam.

✦✦

«Miles Christi securus occidit, securus moritur. Si enim moritur, pro Christo moritur; si occidit, pro Christo occidit. Nam cum occiderit malum, non homicida sed malicida dicitur.»

Miles Christi securus occidit, securus moritur. Si enim moritur, pro Christo moritur; si occidit, pro Christo occidit. Nam cum occiderit malum, non homicida sed malicida dicitur.

Bernardus Claraevallensis, De laude novae militiae, cap. III (c. 1130-1135). Editio critica: Sancti Bernardi Opera, ed. J. Leclercq, H. Rochais, C. H. Talbot, t. III, Romae, Editiones Cistercienses, 1963, pp. 217-218.

V.Limes malicidii: captivus et qui se tradidit

Argumentum De laude limitem canonicum habet quem Regula praecisione figit. Miles Christi hostem in proelio occidit. Captivum non occidit, nec eum qui se tradidit, nec eum qui arma deposuit. Distinctio non est ornamentum: est linea quae militem Christi a mercenario separat.

Capitulum XLVIII Regulae primitivae fratri vetat mortem inimico se tradenti infligere, nisi magister vel commendator eam ex ratione belli imperet. Capitulum CXXX statutorum hierarchicorum, medio saeculo XIII additum, vetat captivum male tractare et oblligat captivo ante proprium fratrem cibum dare si provisio deficit. Malicidium ad proelium applicatur, non ad casum. Semel hostis gladium deposuit, desinit hostem esse activum et fit captivus — creatura Christi cui miles cibum et protectionem debet.

Bernardus limitem in ipso De laude, capitulo V, articulatur cum scribit militem Christi non gaudere in morte adversarii sed in iustitia quam causa sustinet. Mors Sarraceni non est finis: est medium. Finis est protectio peregrini et defensio Terrae Sanctae. Si mors esse medium desinit et fit finis, miles desiit esse Christi et secularis rediit — iam non iustitia sed sanguine occidit, et animam suam rursum periculo obicit.

Limes in difficiliori casu probatur: captivo proprii ordinis. Regula praevide quod frater in captivitate cadens non pretio nimio redimi debeat, quia ordo pauper est et redemptio onerosa communitatem impoveterit. Capitulum CCXLI retrais, iam in gallico medii aevi, figit quod magister pro fratre captivo plus solvere non potest quam constaret decem milites in commandaria per annum tenere. Norma dura est. Etiam doctrinalis est: vita unius fratris non plus valet quam missio ordinis, et missio ordinis est peregrinum defendere, non Sarracenum capturitum locupletare. Ecclesia non patabatur carisma ex sentimento corrumpi. Miles Christi fratrem captivum amat. Sed iustitiam plus quam fratrem amat.

Malicidium igitur non est licentia. Est doctrina cum limite. Hostem in proelio occidit, non captivum. Iustitia occidit, non sanguine. Ut medio occidit, non ut fine. Qui limitem transgreditur desinit esse miles Christi et fit mercenarios — iam pro pretio occidit, non pro caritate, et animam quam professio salvare promiserat perdit. Regula hoc sciebat. Bernardus scripsit. Ecclesia in septuaginta duobus capitulis custodiebat ut nullus frater ignorantiam allegare posset.

VI.A Trecis ad commandarias: diffusio Regulae et De laude

Regula primitiva, Trecis approbata, in latino inter capellanos et in gallico medii aevi — Retrais — inter milites laicos diffusa est. Versio gallica, circa 1140 data, anterior est bullae Omne datum optimum et probat ordinem Regulam in ore fratrum qui latine non poterant ponere velle. Editio Curzon (1886) et versio Upton-Ward (1992) ambas versiones, latinam et gallicam, parallel servant: latina pro capitulo, gallica pro commandaria.

Confirmatio pontificia per gradus venit. Innocentius II, bulla Omne datum optimum 29 martii 1139, ordinem a iurisdictione episcopali exemit et ei licentiam dedit capellanos proprios cum facultate confitendi et celebrandi habendi. Caelestinus II, Milites Templi (1144), benefactoribus ordinis indulgentiam pro eorum eleemosynis concessit. Eugenius III, Militia Dei (1145), ordini licentiam dedit capellas proprias aedificandi et in suis coemeteriis fratres et familias benefactorum sepeliendi. Tres papae in sex annis. Ecclesia non solum carisma approbaverat: canonicum contra quamcumque episcopalem interferentiam armaverat.

De laude alia via diffusus est: manuscripti. In scriptoria Cisterciensibus et in commandariis Templaribus copiatus, ut textus conductionis et ut lectio spiritualis militum circulavit. Circiter triginta manuscripta servantur, antiquissimum medio saeculo XII, in Bibliothèque nationale de France (ms. lat. 15094) servatum. Editio critica Leclercq 1963 principales testes collationavit et textum stabilivit. De laude bulla non erat: canonice non obligabat. Vox erat: ad professionem movebat et fratribus rationem vitae eorum dabat.

Receptio in Paeninsula immediata et densa fuit. Donatio Alfonsi I Aragonensis ad Templum 1126 — anterior concilio Trecensi — ostendit militiam iam in limite Iberi operatam esse antequam Regulam haberet. 1131, idem rex post eius captionem ordini Caesaraugustam dedit, et in testamento 1134 — unicum in historia medii aevi — sua regna Templo, Hospitali et Sancto Sepulcro legavit. Nobiles Aragonenses testamentum non acceperunt, sed donationes ad Templum manebant: Barbastro, Monzonium, Osca. 1143, Raimundus Berengarius IV, comes Barchinonensis et princeps Aragoniae, cum ordine concordata Gerundae signavit, Templariis tertium terrarum quae austro Iberi reconquirentur promittens. Dertusa 1148 cecidit, Miravet 1153, Peñíscola 1294 a Iacobo II data est. Limes Iberi Templaris factus est.

In Castella, ordo Calatravae 1158 sub propria regula Cisterciensi fundatus est — parallelus Templo, non subiectus —, sed Templum in commandariis castellanis et legionensibus operatus est: Villalpandum, Ponferrada (1178 a Ferdinando II data), pons Alcantarae. In Lusitania, donatio Souri 1128 Trecis praecessit; commandaria Tomar 1159 Gualdim Pais, magistro Lusitano ordinis, data est, qui 1160 constructionem conventus-castelli incepit. Tomar caput commanderie Lusitanae fuit et, 1319, sedes Ordinis Christi futurus est. Regula una erat. Ecclesia eam ab Ierosolyma usque ad Oceanum valere fecit.

Regula primitiva non congelata manebat. Statuta hierarchica, inter 1139 et 1250 in capitulis generalibus successivis addita, eam sine abrogatione amplificarunt: ceremoniale receptionis fratris fixerunt, bellum in detail regulaverunt, disciplinam conventualem codificaverunt. Editio Curzon totum colligit, cum Regula primitiva in initio et retrais in ordine chronologico. Ecclesia carisma non congelat: vivit eum, amplificat eum, praecisat eum. Regula 1129 radix mansit. Omne quod post venit ramificatio fuit.

VII.Regula ut matrix successorum

Regula primitiva 1129 cum ordine 1312 non mortua est. Ecclesia eam translato.

Bulla Vox in excelso 22 martii 1312, quae Templum sub pressione Philippi IV formaliter dissolvit, Regulam non damnavit. Damnare non poterat: regula Cisterciensis in concilio approbata, a tribus papis confirmata et per fere duo saecula a hominibus quos Ecclesia in vita canonizaverat viva erat. Dissolutio in institutionem, non in carisma, reccidit. Carisma — miles religiosus peregrinum sub votis monasticis defendens — canonice licitum manebat. Ecclesia non destruit quod approbavit: transfert cum institutio quod incarnabat corrupta vel cecidit.

1317, quinque annis post dissolutionem, Iohannes XXII Ordinem Montesiae bulla Pia Matris Ecclesiae (10 iunii 1317) approbavit. Montesia bona Templaria Coronae Aragoniae, fratres qui continuare volebant, et Regulam primitivam accepit — adaptatam ad formam Cisterciensem Calatravae, sub patronatu regio Aragonensi. Ordo Regulam Bernardi usque ad 1592 secutus est, cum Philippus II Montesiam Coronae incorporavit. Tres saecula Regulae. 1319, duobus annis post Montesiam, idem Iohannes XXII Ordinem Christi bulla Ad ea ex quibus (14 martii 1319) approbavit. Ordo Christi bona Templaria Lusitaniae, fratres, et Regulam accepit. Tomar, commandaria a Gualdim Pais 1160 fundata, sedes mansit. Ordo Christi Regulam usque ad 1789 secutus est, cum regina Maria I eum secularizavit; extinc-tio definitiva 1834 venit. Quinque saecula Regulae in Lusitania.

Continuitas Regulae est probatio canonica quod Ecclesia militiam destruere nolebat. Si eam destruere voluisset, non approbavisset ordines successores septem annis post dissolutionem, cum eadem Regula, in regnis — Aragonia et Lusitania — quae persecutioni Philippi IV non se subdiderant. Dissolutio 1312 pragmatismus pastoralis sub pressione gallica fuit. Restauratio 1317 et 1319 doctrina fuit: Ecclesia carisma quod Corona gallica suffocare voluerat conservabat.

Regula Bernardi igitur ordini qui eam acceperat supervixit. Vixit in Montesia usque ad 1592. Vixit in Ordine Christi usque ad 1789. Vixit in Calatrava — parallelis Cisterciensibus ab 1158 — usque ad 1836. Quinque saecula et dimidium Regulae, a concilio Trecensi usque ad desamortisationes saeculi XIX. Una vox, in ianuario 1129 in aula Campaniae articulata, quam Ecclesia resonare fecit donec status liberalis eam siluit.

• 1312: Vox in excelso Templum formaliter dissolvit (sub pressione gallica, non damnatione doctrinali). Regula non damnatur.
• 1317: Iohannes XXII Montesiam ut successor canonicus in Aragonia approbat (bulla Pia Matris Ecclesiae). Regula usque ad 1592.
• 1319: Iohannes XXII Ordinem Christi ut successorem canonicum in Lusitania approbat (bulla Ad ea ex quibus). Regula usque ad 1789.
• Conclusio: Ecclesia carisma sub novis nominibus conservavit. Destitutio regia fuit, non papalis.

VIII.Mythus esotericus et eius dissolutio

Legant Regulam. Septuaginta duo capitula in latino medii aevi, a Curzon 1886 edita et a Upton-Ward 1992 versa. Paupertas, castitas, oboedientia. Liturgia laico adaptata. Hierarchia monastica. Disciplina conventualis. Venatio vetita nisi leo, sine auro vel argento in frenis, nullam mulierem osculari. Nullum capitulum de astrologia est. Nullum de alchimia. Nullum de Graal, de Baphomet, de Prioratu Sion. Regula Cisterciensis orthodoxa est. Quisquis esoterismum Templarem invenire vult Regulam non legere debet.

Mythus esotericus Templaris est constructio saeculi XIX, et quivis nexus inventionis eius documentatus est. Eliphas Lévi, in Dogme et rituel de la haute magie (1854-1856), imaginem Baphomet ut idolum androgynum cum capite hirci fabricatus est, sine alia fonte quam sua imaginatione. Papus (Gérard Encausse) eam in annis 1890 in martinismo occultistico gallico vulgavit. Pierre Plantard, 1956, fraudem Prioratus Sionis inventus est — ut societas civilis in Saint-Julien-en-Genevois registrata, sequenti anno dissoluta — et famosos «dossiers secrets» fabricavit qui in Bibliothèque nationale annis 1960 depositi sunt. Gérard de Sède, in L'Or de Rennes (1967), fraudi diffusionem litterariam dedit. Baigent, Leigh et Lincoln, in The Holy Blood and the Holy Grail (1982), eam in best seller converterunt. Dan Brown, in The Da Vinci Code (2003), eam in culturam massivam elevavit. Quivis nexus signationem et datam habet. Nullus fontem in saeculo XII habet.

Regula mythum sine longa refutatione dissolvit. Septuaginta duo capita monachus-miles Cisterciensis. Nullum grimoire. Nullus ritus secretus. Nulla initiatio. Receptio fratris, in statutis hierarchicis fixa, publica est: frater in capitulo coram magistro et fratribus profetur, formula canonica ex professione Benedictina sumpta. Nullus gradus occultus. Nullus «miles interior». Quis in Templum ingreditur per portam professionis monasticae ingreditur, non per portam initiationis esotericae.

Mythus etiam indiget ut Ecclesia Templarios pro isto supposito esoterismo persequeretur. Sed pergamentum Chinonense (1308) contrarium demonstrat: Clemens V eos ab haeresi absoluit. Persecutio regia fuit, non papalis. Si Ecclesia Templarios pro esoterismo non persecuta est, nullum esoterismum erat quod persequi. Mythus sine causa historica manet. Quod manet Regula est — orthodoxa, Cisterciensis, septuaginta duo capita carismatis militaris-monastici quod Ecclesia approbavit, vixit et conservavit.

Regula non est textus hermeticus. Est textus conventualis. Quis eam legit monachos cum gladio invenit. Quis eam non legit quidquid invenire vult invenit. Ecclesia Regulam scripsit ut nihil imaginali necesse esset. Septuaginta duo capita. Cisterciensis. Orthodoxa. Sine Baphomet.

IX.Regula in historiographia moderna

Historiographia de Regula primitiva tres phasestransit. Prima, 1886 editione Henri de Curzon, La Règle du Temple, aperta, Regulam ex archivis tulit. Curzon, archivista Ministerii Rerum Externarum gallici, manuscriptum parisiense (BnF, fr. 1977) cum principalibus testibus Regulae gallicae et statutorum hierarchicorum collationavit, et primum textum integrum in editione critica publicavit. Usque ad Curzon, historici cum excerptis in processo 1307-1314 citatis laborabant; a Curzon, Regulam legere poterant. Eius editio, a Slatkine 1977 reimpressa, basis cuiuslibet operis gravis manet.

Secunda phase, in annis 1950-1960 a schola monastica gallica aperta, Regulam in sua matrice Cisterciensi reposuit. Jean Leclercq, Benedictinus Clervaallensis et maximus Bernardinus saeculi XX, 1963 editionem criticam De laude novae militiae in tomo III Sanctorum Bernardi Opera (Editiones Cistercienses, Romae) publicavit, circiter triginta manuscripta collationans et textum latinum stabilens. Leclercq demonstravit De laude non esse orationem solutam: commentarium theologicum Regulae erat, et ambos textus — Regula et De laude — simul tantum intelligebantur. Anselme Dimier, in studiis parallelis de Carta Caritatis Cisterciensi, ostendit Regulam primitivam a Cistercio structuram capituli, professionis et filiationis accepisse. Regula non erat inventio ad hoc: Cisterciensis a radice erat.

Tertia phase, in annis 1990 aperta, Regulam ad lectorem anglicum et ad formam reformae gregorianae tulit. Judith Upton-Ward 1992 The Rule of the Templars (Boydell) publicavit, versionem anglicam annotatam Regulae latinae et retrais gallicorum, cum introductione historica. Malcolm Barber, in The New Knighthood (Cambridge UP, 1994), Regulam in contextu reformae monasticae saeculi XII et theologiae iusti belli posuit. Helen Nicholson, in The Knights Templar: A New History (2001, revisa 2017), statum quaestionis synthezavit. Alain Demurger, in Les Templiers: Une chevalerie chrétienne au Moyen Âge (Seuil, 2005), Regulam cum practica effectiva commandariarum articulavit. Linea clara est: quo magis Regula legitur, eo minus locus mytho manet.

Historiographia hispanica Regulam a receptione paeninsulari laboravit. Alan Forey, The Templars in the Corona de Aragón (Oxford UP, 1973), opus de consuetudine pro diffusion Aragonensi manet. Carlos de Ayala Martínez, Las órdenes militares hispánicas en la Edad Media (Matriti, 2003), Templum in totum ordinum hispanicorum integrat et Regulam cum forma Reconciliationis articulat. Synthesis recentissima in essentiali convenit: Regula primitiva Cisterciensis est, orthodoxa, et eius trassabilitas documentalis maxima est. Quis contrarium dicit Regulam non legit.

X.Chronologia

XI.Fontes et bibliographia

• Regula latina primitiva (Concilium Trecense, ianuario 1129), 72 capita. Editio: Henri de Curzon, La Règle du Temple, Lutetiae, 1886 (reimp. Slatkine, 1977). Versio anglica: Judith Upton-Ward, The Rule of the Templars, Boydell, 1992.
• Regula gallica / Retrais (c. 1140), versio medievalis gallica Regulae latinae. Editio: Curzon, La Règle du Temple, 1886.
• Statuta hierarchica (additiones 1139-1250), in capitulis generalibus successivis fixa. Editio: Curzon, La Règle du Temple, 1886.
• Bernardus Claraevallensis, De laude novae militiae (c. 1130-1135). Editio critica: Jean Leclercq, H. Rochais, C. H. Talbot (edd.), Sancti Bernardi Opera, t. III, Editiones Cistercienses, Romae, 1963, pp. 213-239.
• Innocentius II, bulla Omne datum optimum (29 martii 1139). Exemptio a iurisdictione episcopali et auctorization capellanorum propriorum. In: Bullarium Romanum, t. III.
• Caelestinus II, bulla Milites Templi (1144). Indulgentiae benefactoribus. In: Bullarium Romanum, t. III.
• Eugenius III, bulla Militia Dei (1145). Capellae et coemeteria propria. In: Bullarium Romanum, t. III.
• Gaufridus d'Auxerre, Vita Sancti Bernardi (c. 1160-1170). Attributio Bernardo redactionis effectivae Regulae primitivae. Editio: Patrologia Latina, t. CLXXXV, col. 301-568.

XII.Quaestiones frequentes